Op het Langpaed

Opa Koekoek
Een van voor de kleinkinderen meest aantrekkelijke voorwerpen bij ons in huis op het Langpaed is de koekoeksklok. Het geroep van dat vogeltje, het liefst twaalf keer achtereen en gevolgd door een passend dansmuziekje, vormt dé grote afleidingstruc na ‘pijnlijke’ valpartijen of, op logeermomenten, het vertrek van de ouders. Ik kom hier straks nog even indringend en waarschuwend op terug. Het is nu eerst een bruggetje naar een ander fenomeen: de rouwadvertentie. Het lijkt erop dat naar mate ik ouder word mijn belangstelling voor die zwart omrande advertenties toeneemt. Het schijnt een ouderdomskwaal te zijn waarmee ik al jarenlang vooral beroepsmatig mee behept ben geraakt: Er is toch geen bekende Fries overleden? Zo ja dan heb je als journalist nieuws gemist en rest je nog een in memoriam achteraf. Als rustend journalist bekijk ik nog steeds die rouwadvertenties. Soms om te schateren om de onbedoeld grappige fouten. Bijvoorbeeld wanneer begrippen ‘dankbaar’ en ‘blij’ etc. foutief worden gebruikt en de familie daarmee – naar ik aanneem – ongewild de indruk wekt blij of dankbaar te zijn dat iemand is overleden. Schrijven is een vak, het opstellen van overlijdensadvertenties ook. Maar meestal bekijk ik advertenties uit pure interesse: is er een bekende overleden of iemand van wie ik familieleden ken. Tegenwoordig komen er steeds meer namen voorbij van mensen die ik heb gekend; privé of vanwege mijn werk. Een kwestie van leeftijd. De laatste tijd maak ik uit die advertenties op dat de begrafeniscultuur sterk verandert. In de eerste plaats is ‘een borrel na afloop’ steeds gewoner. ‘Een toost op het leven van de overledene’, noemt men het. Maakt het afscheid wat lichter, toch? En crematies lijken het te winnen van begrafenissen. Zelfs in kringen waarin vroeger het graf zicht gaf om op de jongste dag de opstanding mee te maken. Het beeld dat ik hiervan als kind maakte, zag er overigens heel griezelig uit. Mensen worden tegenwoordig vaker dan voorheen ‘in besloten kring’ ter aarde besteld of gecremeerd. Ik heb wel eens moeite met die exclusiviteit voor de familie, maar dat zal wel egoïstisch zijn. Menig advertentie meldt dat de begrafenis of crematie al heeft plaatsgevonden. Dan is ‘ouderwets’ afscheid nemen – door het vensterglas constateren dat de betrokkene echt dood is – uitgesloten. Dat was toch altijd nodig om de dood te aanvaarden? Tijden veranderen…Uit de teksten maak ik ook vaker op dat mensen in overleg met de arts en naaste familie zelf het tijdstip van hun overlijden bepalen. Het begrip ‘op Zijn tijd’ raakt steeds meer uit de mode. Zelfbeschikking over lijden en dood heeft plaatsgemaakt voor een oude, bovenal als troost bedoelde boodschap. Wat bovenal opvalt, is dat er niet meer stiekem wordt gedaan over zelfmoorden. Familieleden komen er openlijk vooruit. Een goed voorbeeld hiervan is de dood van Ella Vogelaar, oud-minister van Volkshuisvesting, Wijken en Integratie en oud-vakbondsvrouw. ‘Ellen ging haar eigen weg’, schreef haar partner Onno Bosma. Hij bedoelt zelfmoord, verduidelijkte haar politieke nest PvdA. Wat is het een zegen dat je zoiets tegenwoordig niet meer hoeft te verbloemen. Dat je vrijuit kunt praten over de pijn van de overledene én het verdriet van zijn of haar keuze voor de achterblijvers. Machteloosheid en kracht verstommen zo de roddels en geven ruimte voor een open gesprek. Terug naar die populaire koekoeksklok bij ons in huis. We maken er juist met het oog op al die rouwadvertenties met onze kinderen geregeld grapjes over. We zien mensen met mooie doop- en achternamen daarin geregeld aangeduid als Opa Boerderij, Opa Kaas, Opa Klomp, noem maar op. We zagen onze rouwadvertenties al voor ons: ‘Oma Koekoek’ of ‘Opa Koekoek’. Alles mooi en aardig, maar voor zulke uitwassen hebben we bij leven en welzijn een stokje gestoken… Hoe noemen de kinderen of buren u?
In Op het Langpaed schrijft Dick Offringa uit Siegerswoude op persoonlijke titel wat hem bezighoudt. Reageren? Mail naar dw.offringa@gmail.com